Find the hidden rule and complete the matrix — a measure of fluid intelligence.
Задачите во кои треба да се дополни мрежа од фигури изгледаат како загатки, но зад нив стои сериозна научна традиција. Во 1936 година британскиот психолог Џон Рејвен ги развил прогресивните матрици — тест составен така што да не зависи ниту од јазикот ниту од школското знаење. На учесникот му се прикажува мрежа со изоставен елемент и тој треба да го сфати правилото по кое е изградена.
Токму поради независноста од јазикот таквите матрици станале еталонска алатка за споредба меѓу култури. Рејвеновиот тест еднакво работи и во Скопје, и во Најроби, и во Токио, што за задачите со зборови не може да се каже.
Психолозите уште од времето на Чарлс Спирман забележуваат дека резултатите од различни интелектуални задачи корелираат меѓусебно: оној што добро се справува со една вообичаено пристојно се справува и со останатите. Заедничката компонента ја нарекле фактор g. Матричните задачи го оптоваруваат него посилно од речиси сите други, па често ги нарекуваат најчиста мерка за флуидна интелигенција.
Образецот може да се гради врз постепена промена на бројот елементи, врз вртење на фигурата за еднаков агол, врз менување бои, врз додавање или одземање делови меѓу соседните полиња. Посложените задачи спојуваат две или три правила истовремено, а токму задржувањето неколку правила во главата ги дели лесните нивоа од тешките.
Истражувањата со следење на движењето на очите покажале интересно нешто: силните учесници прво внимателно ја проучуваат самата матрица и дури потоа ги гледаат понудените одговори. Послабите прават обратно — ги пребираат понудените, испробувајќи го секој. Првиот пристап е побрз и посигурен, и целосно може свесно да се усвои.
Иако матриците не бараат јазик, тие не се сосема ослободени од култура: познавањето апстрактни геометриски прикази само по себе е стекната вештина. Луѓе што ретко се сретнувале со такви шеми постигнуваат пониски резултати не поради послаба интелигенција, туку поради необичниот формат.